Hiện đại hoá Ngành Khí tượng thủy văn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và môi trường

Thứ hai, 21/09/2020 07:49 GMT+7
Bộ Tài nguyên và Môi trường được thành lập vào đúng thời điểm Nhà nước và xã hội đặt lĩnh vực khí tượng thủy văn (KTTV) trước những yêu cầu phục vụ mới, chính xác, chi tiết hơn và cụ thể hơn; đòi hỏi Ngành phải có bước phát triển mạnh mẽ về chất và lượng. Như được tiếp thêm động lực phát triển nhanh của Bộ mới được thành lập, Trung tâm KTTV Quốc gia nhanh chóng bước vào thời kỳ phát triển nhanh, mạnh mẽ và rộng khắp.

 

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu tại buổi làm việc về công tác phòng chống bão số 3 năm 2016 tại Trung tâm KTTV Quốc gia

 

Những thành tựu đạt được

 

Trước hết, mạng lưới trạm quan trắc KTTV đã có bước phát triển đột phá cả về số lượng và công nghệ. Từ gần 500 trạm KTTV vào đầu năm 2002, sau 15 năm đã phát triển thành mạng lưới trạm KTTV đã có trên 1.400 trạm, điểm đo, trong đó có: 354 trạm thủy văn, 194 trạm khí tượng, 27 trạm khí tượng nông nghiệp, 24 trạm khí tượng thủy văn biển, 91 điểm quan trắc xâm nhập mặn vùng cửa sông, 07 trạm ra đa thời tiết, 06 trạm vô tuyến thám không hiện đại, 08 trạm đo gió trên cao bằng máy kinh vĩ quang học, 02 trạm thu ảnh vệ tinh phân giải cao và 755 điểm đo mưa (trong đó có 475 trạm tự động). Các công trình đo đạc, nhà quan trắc của các trạm đã được kiên cố hoá, máy móc, thiết bị đo đạc lạc hậu, thủ công đã dần được thay thế bằng các thiết bị hiện đại, tự động và bán tự động. Đặc biệt, năm 2012, Trung tâm đã đưa vào vận hành khai thác hệ thống 348 trạm đo mưa tự động vô tuyến số liệu được đầu tư đồng bộ, mở ra thời kỳ mới, thời kỳ tự động hoá ngành KTTV.

 

Đài Quan sát Từ trường và Khí tượng Trung ương được thành lập năm 1902  nay là Trạm Khí tượng và Trạm rada Phủ Liễn – Đài KTTV

khu vực Đông Bắc  tại Quận Kiến An, Thành phố Hả Phòng

 

Công nghệ dự báo,cảnh báo KTTV không ngừng được đổi mới, phát triển. Được sự đầu tư của Nhà nước, công nghệ dự báo số đã được nghiên cứu và triển khai ứng dụng nghiệp vụ tại Trung tâm Dự báo KTTV Trung ương và một số Đài KTTV khu vực. Một số mô hình khu vực phân giải cao như mô hình HRM của Đức, WRF của Mỹ, ECMWF của Châu Âu… cùng với các hệ thống dự báo tổ hợp hạn ngắn và hạn vừa đã và đang được vận hành hiệu quả tại Trung tâm Dự báo KTTV Trung ương. Với việc ứng dụng hệ thống mô hình dự báo thời tiết số trị, các đơn vị dự báo nghiệp vụ trực thuộc Trung tâm KTTV quốc gia đã tiến hành dự báo tới các địa điểm cụ thể như thị trấn, thị xã, thành phố; phát hành bản tin dự báo KTTV đa dạng hơn, thông tin dự báo chi tiết hơn và từng bước nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, không khí lạnh, đồng thời tăng cường các bản tin dự báo khí tượng thủy văn biển, đặc biệt là thời tiết biển khu vực quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo của đất nước và phục vụ hiệu quả việc phát triển kinh tế biển. Đã tiến hành cải tiến, thay đổi, điều chỉnh cả về hình thức và nội dung các bản tin dự báo, cảnh báo theo hướng rõ hơn, chi tiết hơn về ảnh hưởng của bão, mưa, lũ, cụ thể như: Bản đồ dự báo bão dễ tham khảo hơn; đã nhận định rõ hơn về diễn biến mưa, vùng và thời gian có gió mạnh, sóng lớn; khu vực các huyện miền núi có nguy cơ lũ quét, sạt lở đất cao; các bản tin dự báo bão, lũ được phát sớm hơn từ 30 phút đến 01 giờ so với trước đây và chuyển ngay đến các Đài KTTV khu vực, Đài KTTV tỉnh để kịp thời phục vụ địa phương; đưa thông tin dự báo KTTV lên các trang mạng của Trung tâm KTTV quốc gia, các phương tiện thông tin đại chúng ở Trung ương, địa phương và các cơ quan chỉ đạo phòng chống thiên tai các cấp để góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống thiên tai. Các nội dung này đã cập nhật , bổ sung kịp thời, đầy đủ nên được các cấp chính quyền ở Trung ương và địa phương ghi nhận, đánh giá cao.

 

Quan trắc Bão số 6 Xangsane

 

Các ứng dụng công nghệ mới trong dự báo KTTV đã góp phần nâng thời gian dự báo bão, áp thấp nhiệt đới từ 24 giờ lên 36 giờ; đối với nhiều cơn bão có quỹ đạo ổn định đã dự báo trước từ 60-72 giờ, cảnh báo trước 48-72h các đợt không khí lạnh gây rét đậm, rét hại. Tiêu biểu là đã dự báo khá chính xác cơn bão số 6 năm 2006 (Xangsane) đổ bộ vào thành phố Đà Nẵng, cơn bão số 9 (Ketsana) năm 2009 đổ bộ vào Quảng Nam-Quảng Ngãi, cơn bão số 8 (Sơn Tinh) năm 2012 đổ bộ vào Thái Bình, cơn bão số 14 (HaiYan) năm 2013 đổ bộ vào Quảng Ninh, cơn bão số 2 (Rammasun) năm 2014 đổ bộ vào Quảng Ninh ... Đó là những cơn bão mạnh nhất trong vòng 15 năm trở lại đây (có 2 cơn bão ở mức siêu bão) có những diễn biến hết sức phức tạp cả về đường đi và cường độ, nhưng do dự báo đúng thời gian và nơi bão độ bộ hoặc ảnh hưởng đã góp phần làm giảm tới mức thấp nhất những thiệt hại do bão gây ra. Đặc biệt trong năm 2010, Trung tâm đã hoàn thành nhiệm vụ dự báo diễn biến thời tiết tại khu vực Hà Nội, phục vụ tổ chức Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, được dư luận và báo chí đánh giá cao, được bình chọn là một trong 15 sự kiện tiêu biểu của Ngành Tài nguyên Môi trường.

 

Nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đến thăm và làm việc tại Trung tâm KTTV quốc gia

 

Hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, thực hiện tốt các hoạt động trong Công ước khung của Liên Hợp Quốc về BĐKH, Công ước Vien và Nghị định thư Montreal về bảo vệ tầng ô-zôn; xây dựng định hướng hợp tác, trao đổi thông tin song phương và đa phương, thiết lập và duy trì hợp tác thường xuyên với Cơ quan Khí tượng Australia, Nhật Bản, Ý, Phần Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Vương quốc Anh, Lào, Campuchia...Tham gia tích cực, các hội nghị, diễn đàn quốc tế để nâng cao vị thế của quốc gia, đặc biệt tại các Hội nghị thường niên của Tổ chức Khí tượng thế giới. Việt Nam có quan hệ với nhiều tổ chức và các nước trên thế giới và khu vực trong lĩnh vực KTTV và môi trường, như: UNDP, UNEP, UNESCO, ESCAP, APEC, Uỷ ban Bão, Tiểu ban Khí tượng và Vật lý địa cầu ASEAN, Trung tâm phòng tránh thiên tai Châu Á, Ủy hội sông Mê Công... đã góp phần đưa Việt Nam phát triển nhanh chóng  trên con đường hội nhập và khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

 

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan thăm vườn quan trắc Trạm Khí tượng Láng, Đài KTTV khu vực Đồng bằng Bắc Bộ

 

Trung tâm KTTV quốc gia tích cực phối hợp với Cục KTTV&BĐKH xây dựng Luật KTTV, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2016. Nhằm chủ động triển khai thực hiện các nội dung của Luật KTTV và để Luật KTTV sớm đi vào cuộc sống, Trung tâm đã tổ chức hội nghị phổ biến, quán triệt thi hành Luật KTTV và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật đến toàn thể cán bộ, viên chức và người lao động, đồng thời tổ chức cuộc thi tìm hiểu Luật KTTV và Hội thi tuyên truyền Luật KTTV trong toàn Trung tâm. Trung tâm đã tích cực phối hợp với Cục KTTV&BĐKH xây dựng, trình Bộ, trình Chính phủ ban hành 01 Nghị định của Chính phủ và 11 Thông tư hướng dẫn thi hành Luật KTTV.

 

Nguyên Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đến thăm và làm việc với Trung tâm KTTV quốc gia

 

Năm 2016, Trung tâm KTTV quốc gia đã đưa vào vận hành Trung tâm Điều hành tác nghiệp KTTV hiện đại tại số 8, phố Pháo Đài Láng, quận Đống Đa, Hà Nội. Đây là toà nhà khang trang, hiện đại, tập trung toàn bộ các đơn vị trực thuộc Trung tâm KTTV quốc gia tại Hà Nội về làm việc, tạo cơ sở quan trọng để hiện đại hoá theo hướng tập trung, tự động và hiện đại các hoạt động của Tổng cục KTTV trong tương lai.

 

Bài học kinh nghiệm và định hướng xây dựng, phát triển

 

Ngành KTTV có vị trí quan trọng trong sự nghiệp phát triển KT-XH, củng cố QP-AN, đặc biệt là trong công tác phòng, tránh và giảm nhẹ thiên tai. Đầu tư cho Ngành KTTV cần đi trước một bước để cung cấp kịp thời, chính xác thông tin và luận cứ khoa học về KTTV cho sự phát triển bền vững của đất nước trong bối cảnh thiên tai ngày càng khắc nghiệt và gia tăng do BĐKH.

 

 

Thứ trưởng Bộ TN&MT Nguyễn Công Thành phát biểu tại Lễ kỷ niệm Ngày Khí tượng thế giới 22/3/2008

 

Ngành KTTV cần phát triển đồng bộ theo hướng hiện đại hoá; lấy việc đầu tư cho khoa học, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực làm giải pháp chủ yếu để phát triển trên cơ sở kế thừa và phát huy tối đa nguồn lực hiện có; khai thác triệt để thành tựu khoa học, công nghệ trong nước, đồng thời ứng dụng chọn lọc những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến trên thế giới.

 

Đổi mới phương thức phục vụ của ngành KTTV theo hướng Nhà nước chịu trách nhiệm cung cấp thông tin, dữ liệu KTTV đáp ứng các yêu cầu phục vụ công cộng, phòng tránh thiên tai, bảo vệ cuộc sống, tài sản cho toàn xã hội; đồng thời, khuyến khích xã hội hoá, thương mại hoá các hoạt động KTTV và tăng cường sử dụng thông tin KTTV trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhằm mang lại hiệu quả kinh tế xã hội thiết thực.

 

Thứ trưởng Nguyễn Linh Ngọc dự Hội nghị điển hình tiên tiến Trung tâm Khí tượng thủy văn quốc gia giai đoạn 2011 - 2015

 

Mục tiêu tổng quát đến năm 2020, Ngành KTTV Việt Nam đạt trình độ khoa học công nghệ tiên tiến của khu vực Châu Á, có đủ năng lực điều tra cơ bản, dự báo KTTV, phục vụ yêu cầu phòng tránh và giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai, phát triển KT-XH, bảo đảm QP-AN, khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, BVMT trong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước, Ngành thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:

 

Tiếp tục hiện đại hóa và tự động hóa hệ thống thông tin truyền dẫn số liệu KTTV, nâng cao tốc độ và mở rộng băng thông, đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ dự báo và trao đổi số liệu trong và ngoài ngành.

 

Lễ Khởi công dự án “Hiện đại hóa hệ thống cảnh báo, dự báo thiên tai"  tại Đài KTTV khu vực Đông Bắc

 

Nâng cao chất lượng và thời hạn dự báo: Bảo đảm dự báo thời tiết hàng ngày đạt độ tin cậy 80-85%; tăng thời hạn dự báo bão, không khí lạnh lên đến 3 ngày với độ chính xác ngang mức tiên tiến của khu vực châu Á; tăng thời hạn dự báo, cảnh báo lũ cho các hệ thống sông lớn ở Bắc Bộ lên đến 2-3 ngày, ở Trung Bộ lên đến 2 ngày, ở Nam Bộ lên đến 10 ngày với độ tin cậy 80-85%; Nâng cao chất lượng dự báo KTTV 10 ngày, 1 tháng, mùa cho các khu vực trong cả nước.

 

Đa dạng hóa các sản phẩm dự báo như: Dự báo KTTV biển hàng ngày và 5-7 ngày; dự báo KTTV hạn cực ngắn (6-12 giờ), đặc biệt là dự báo định lượng mưa; cảnh báo lũ quét, nguy cơ lốc, tố, vòi rồng; dự báo KTTV phục vụ các ngành kinh tế, xã hội.

 

Tiến hành số hóa toàn bộ tư liệu KTTV trên giấy, tiến tới hoàn thiện ngân hàng dữ liệu KTTV hiện đại và gia tăng giá trị kinh tế-kỹ thuật của số liệu KTTV.

 

Nâng cao vai trò thông tin KTTV, BĐKH ứng dụng trong các lĩnh vực kinh tế xã hội nhằm khai thác hợp lý các điều kiện tự nhiên thuận lợi, hạn chế những thiệt hại do các điều kiện bất lợi và BĐKH gây ra. Hình thành hệ thống dịch vụ KTTV chuyên dùng với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và các thành phần kinh tế. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về KTTV, BĐKH.

 

Đánh giá

(Di chuột vào ngôi sao để chọn điểm)
   capcha_img